آکنه نوعی بیماری التهابی فولیکول‌های مو و غدد سباسه‌ی مربوط به آن است.

این بیماری وابسته به تغییرات هورمونی دوره‌ی بلوغ است و اکثراً برای اولین بار بین 12 تا 14 سالگی بروز می‌کند.

در دختران آکنه زودتر از پسرها ظاهر می‌شود.

ممکن است آکنه بین 15 تا 19 سالگی خیلی شدید شود و به دنبال آن بهبود تدریجی یا محو ضایعات تا سن 20 سالگی بطول انجامد.

در تعداد کمی از افراد ممکن است آکنه تا 40 سالگی باقی بماند.

آکنه شامل ضایعات التهابی و غیرالتهابی می‌باشد.

ضایعات اصلی در آکنه‌ عبارتند از کومدون‌های باز (سرسیاه) وکومدون‌های بسته (سرسفید) و بقیه‌ی انواع ضایعاتی که در آکنه ایجاد می‌شوند در واقع درجات مختلفی از تورم و التهاب شامل پاپول، پوستول، ندول و کیست می‌باشند.

هر فولیکول مو دارای یک یا چند غده‌ی سبابه (چربی) وابسته است که ماده‌ی سبوم را تولید می‌کنند. سبوم در درون مجرای فولیکول تخلیه می‌شود و از آنجا به سطح پوست راه می‌یابد.

غدد سباسه در تمام بدن به جز کف دست و پا پراکنده‌اند. تعداد آنها در صورت، قسمت فوقانی سینه و پشت بیشتر است و در واقع این مناطق برای ایجاد آکنه مستعدترند.

افزایش تعداد سلول‌ها در فولیکول مو که باعث افزایش مواد شاخی در فولیکول می‌شود و افزایش در تولید سبوم به وسیله غدد سبابه، دو علت اصلی بروز کومدون‌های بسته و باز می‌باشند.

در آکنه، تکثیر سلولی درون فولیکول بیش از حد بوده و مقدار مواد چرب تولید شده و محتویات شاخی ناشی از سلول‌های مرده افزایش می‌یابد به طوری که تخلیه‌ی این مواد از درون فولیکول به سطح پوست مشکل می‌شود و به مرور زمان این مواد باعث مسدود شدن مجرای باریک فولیکول می‌گردند. در مرحله‌ی بعدی این مجاری متسع شده و غدد سباسه در اثر تجمع مواد اضافی بزرگتر می‌شوند و به دنبال آن ضایعات آکنه‌ای ایجاد می‌گردد.

کومدون‌های باز یا سرسیاه، حاوی مواد کراتینی و سبوم فشرده هستند. رنگ سیاه آن‌ها به خاطر تجمع مواد رنگدانه‌ای در لابلای محتویات آن است.

کومدون‌های بسته یا سرسفید، وقتی ایجاد می‌شوند که دهانه‌ی فولیکول بسته شود و در زیر آن ماده‌ی کراتینی و سبوم تجمع یابد. کومدون بسته ملتهب نمی‌باشد ولی شروع یک ضایعه‌ی التهابی خواهد بود.

کومدون بسته یا سرسفید زمینه‌ای برای تکثیر باکتری‌هایی است که به طور طبیعی در درون فولیکول یا سطح پوست وجود دارد. محیط تغذیه مناسبی که غنی از چربی (سبوم) و بدون اکسیژن است سبب تکثیر سریع باکتری‌ها و ترشح موادی می‌شود که ایجاد واکنش‌های التهابی می‌نمایند.

در اکثر موارد، غذا تأثیری بر آکنه ندارد ولی اگر رابطه بین خوراکی بخصوص و آکنه وجود داشته باشد، بهتر است در مصرف آن فرآورده غذایی دقت شود.

آکنه فرآیندی است که از سطح پوست منشأ نمی‌گیرد بلکه قسمت‌های عمیق‌تر پوست شامل غدد سباسه و فضای درونی فولیکول‌ها در ایجاد آن دخیل هستند. بنابراین شستن و تمیز کردن پوست به تنهایی نمی‌تواند مشکل آکنه را حل کند. با این حال شستن پوست می‌تواند اثرات مثبتی را به خاطر برداشتن سبوم، عرق، سلول‌های مرده و باکتری‌ها از سطح پوست اعمال نماید. از سویی دیگر پاک کردن می‌تواند با گسترش التهاب سبب بدترشدن اوضاع نیز شود و بهتر است جای صابون‌های خشک‌کننده باید از صابون‌های نسبتاً ملایم استفاده کرد.

آفتاب در اکثر موارد سبب بهبودی خفیف آکنه می‌شود ولی در تعداد اندکی از بیماران سبب تشدید آکنه می‌گردد. بهبود ضایعات به علت تأثیر بخصوص اشعه‌ی ماورای بنفش خورشید است که خاصیت ضد التهابی دارد. همچنین برنزه‌شدن تا حدودی ضایعات آکنه‌ای را کم می‌کند. با این‌حال اشعه‌ی خورشید می‌تواند کراتین و سبوم را افزایش داده و از این طریق سبب تشدید آکنه گردد.

o تماس با آفتاب باید تدریجی و ملایم باشد.

o اگر بعد از تماس با آفتاب، ضایعات آکنه‌ای تشدید شود باید از آفتاب اجتناب گردد.

o شستشوی آهسته پوست بعد از تماس با آفتاب توصیه می‌گردد.

o باید از یک ضد آفتاب مناسب غیر‌روغنی استفاده شود.

o در صورت وجود ضایعات التهابی فعال باید از خورشید اجتناب کرد، زیرا ممکن است اسکار پس از بهبود، به علت تماس با خورشید تیره‌تر شود.

فرآورده‌های کومدوژنیک و آکنه‌ژنیک آرایشی ممکن است ایجاد آکنه نمایند و معمولاً فرآورده‌های دارای برچسب "فاقد مواد کومدون‌ساز و آکنه‌ساز" برای خانم‌های دارای آکنه مناسب هستند.

کارهای عمده‌ای که توسط متخصصین آرایش، تحت نظارت و درمان پزشک جهت رفع آکنه انجام می‌گردد شامل پاک‌کردن صورت، تخلیه محتویات کومدون‌ها و راهنمایی و آموزش جهت نحوه‌ی پاکسازی پوست می‌باشد.

مراحل درمان کومدون‌ها عبارتند از:

o نرم کردن کومدون‌ها (استفاده از کرم‌های حاوی رتینوئیک‌اسید، استفاده از بخار، گذاشتن کمپرس مرطوب و داغ، استفاده از اسید‌سالیسیلیک یا سولفورسالیسلیک‌اسید)

o تمیز و ضد عفونی کردن پوست (استفاده از محلول70% الکل یا هر ماده‌ی ضدعفونی‌کننده)

o تخلیه محتویات کومدون (استفاده از خارج کننده‌ی کومدون)

o پاک کردن نهایی منطقه‌ی گرفتار

درمان توسط پزشکان به روش‌های مختلفی صورت می‌پذیرد:

o استفاده از فرآورده های موضعی (شامل کرم یا مواد مایع) که این داروها سبب پاکیزه و ضدعفونی‌گشتن، خشک‌شدن و پوسته‌ریزی پوست به درجات مختلف می‌شوند. موادی چون آلفاهیدروکسی‌اسیدها، بنزوئیل‌پراکسید، آنتی‌بیوتیک‌های موضعی، رتینوئیک‌اسید، آداپالن، آزلائیک اسید در این گروه قرار می‌گیرند.

o تجویز درمان خوراکی: استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها، فرآورده های هورمونی (مانند ترکیبات حاوی استروژن (اتینیل‌استرادیول) و یا داروهای ضدآندروژنی مثل سیپروترون‌استات)، ایزوترتینوئین (بخصوص در درمان آکنه‌های مقاوم به درمان).

§ مصرف ایزوترتینوئین.سبب می‌شود تا:

o اندازه‌ی غدد سبابه کاهش یابد.

o فعالیت غدد سبابه کم شود.

o تراکم باکتری‌ها در فولیکول‌ها کاهش می‌یابد.

o میزان التهاب در داخل فولیکول‌ها کمتر شود.

o فرایند تعویض سلول‌ها در درون فولیکول به صورت عادی برگردد.

§ عوارض ایزوترتینوئین

o طی هفته‌های اول درمان، خشکی و پوسته‌شدن پوست بروز می‌کند.

o حساسیت نسبت به نور خورشید که از قرمزی خفیف صورت تا راش‌های شدید متغیر است.

o خشکی دهان و احتمال خونریزی بینی در نتیجه‌ی خشکی، تحریک و پوسته‌شدن لب‌ها.

o ریزش موقت مو

o اختلال عملکرد کبد (معمولاً بصورت گذرا)

§ توجه

o تجویز ایزوترتینوئین قبل از بلوغ توصیه نمی‌شود.

o طی بارداری این دارو نباید تجویز گردد. بعد از قطع ایزوترتینوئین حداقل تا یک ماه بیمار نباید باردار شود.